11 Mart 2010 Perşembe

İstanbul’un ilk gece kulübünde neler oluyor?

11.03.2010

Tarihi Cercle d’Orient (Türkçe’de Serkldoryan) binasının komple restorasyonunu içeren projeyle ilgili ortalıkta birtakım bilgiler dolaşıyor. Büyük Kulüp’ün ilk faaliyet gösterdiği ve İstanbul’un en eski gece kulüplerinden olan binanın alışveriş merkezine dönüştürüleceği biliniyor. Ama restorasyonun nasıl ve kimler tarafından yapılacağı soru işareti. 2007’de satışa çıkan Serkldoryan, adı açıklanmayan üç şahsa ait bir şirketin.

Proje ortada yok
Serkldoryan’la ilgili rivayetlerin arasında en çok ilgi ve tepki göreni, Emek sinemasının tamamen yıkılarak yeniden inşa edileceği... Beyoğlu Belediye Başkanı Ahmet Misbah Demircan “Ha bodrumda, ha ikinci katta, önemli olan korunması” deyince haliyle kıyamet koptu.
Milliyet Pazar’da Mehmet Tez, haklı olarak Emek sinemasıyla ilgili bilgi alamadığından şikayet etti. Doğruya doğru, Serkldoryan’ı alışveriş merkezine dönüştüreceği söylenen Multi Turkmall’dan ses yok. Telefonla ulaştığım Turkmall’cılar, Serkldoryan’la ilgili herhangi bir projelerinin olmadığını açıkladı.
Bu arada Emek sinemasının kapıları, 2009’daki Filmekimi festivalinden sonra kapandı. Tarihinde ilk kez İstanbul Film Festivali’ne ev sahipliği yapamayan Emek’teki tadilatın nasıl yapılacağı da halen belirsiz...
Tarihi sinemayla ve Serkldoryan’la- ilgili elimizdeki en net bilgi, Mars Entertainment Group’un işleteceği. Mars’ın yöneticisi ve ortağı Muzaffer Yıldırım’ı aradım, sinemanın aynı konseptte yeniden inşa edileceğini doğruladı.
Binanın boşaltılmadan önce analiz edildiğini, aslında tarihi eser konumunda olmayan tavanının da teker teker kodlandığını söyledi. Depremlerden hasar gören binanın elektrik tesisatının bitik olduğunu, havalandırma ve ısınmasının da bulunmadığını anlatan Yıldırım, Emek’i baştan aşağıya yenilemekten başka çare olmadığını da sözlerine ekledi. 

Beyoğlu’nun gururu olacak
İçinizi ferahlatır mı bilmem, ama Emek aslına uygun olarak tekrar inşa edilecekmiş. Yıldırım’a göretamamlanınca ‘Beyoğlu’nun gururu’ olmaya devam edecek.
Bir başka sevindirici haber, Emek’in kardeş salonlara kavuşacağı. Serkildoryan’ın İstiklal caddesi cephesinden de sinema girişi yapılacak.
Umarız bir an önce Serkldoryan projesi açıklanır ve İstanbullular rahat bir nefes alır...

EMEK’İN ESKİ ADI MELEK
* 85 yıllık Emek sineması barok ve rococo bezeli duvarları, 875 kişilik ihtişamlı salonu, görkemli perdesi ve yüksek duvarları ile İstanbul’un en eski sinema salonlarından.
* Sinema, serüvenine 1924 yılında ‘Melek’ adıyla başladı. Perdenin her iki yanında yer alan, art nouveau tarzı melek figürlerinden ismini alan sinemanın ilk sahipleri, İpek ve Sümer sinemalarının da sahipleri olan, A. Saltiel ile H. Artidi.
* Emekli Sandığı’na geçen sinemayı 1958 yılına kadar İpekçi kardeşler işletti. Bu tarihte Emekli Sandığı, sinemanın işletmeciliğini de alarak adını ‘Emek’ olarak değiştirdi. 
* 1969 yılında Turgut Demirağ’a geçen sinemanın işletmesini 1975 yılından 2000’li yıllara kadar İsmet Kurtuluş ve Süreyya Kurtuluş yaptı. (Referans gazetesi)
* Daha sonra işletmesini Mars Group üstlendi. Sinema 2000 yılında bir restorasyondan geçti. 2009 ekim ayında kapatıldı, şimdi sinemanın bulunduğu adanın tümü restore ediliyor.

ESKİ BÜYÜK KULÜP SERKLDORYAN
Gariptir, Türkiye tarihinde önemli bir yeri olan Serkldoryan’la ilgili ayrıntılı bilgiler sınırlı. Aşağıdaki bilgileri, Harun Toprak’ın sitesinden aldım:
* Eski İstanbul’da ‘Serkldoryan’ diye bilinen kulüp, 1882’de büyük çoğunluğunu azınlıkların oluşturduğu kişilerce Grand’Rue de Pera (bugün İstiklal Caddesi) ile şimdiki adıyla Yeşilçam Sokağı’nın kesiştiği köşede, Abraham Paşa’ya ait büyük binada kuruldu. 
* İran Büyükelçisi Mohsin Han’ın 9 yıl süren başkanlığından sonra 1912’ye kadar Rusya, Fransa, İtalya, Avusturya-Macaristan ve Almanya büyükelçileri, kulüpte başkanlık yaptılar. 
* Bir dönem için İstanbul’un en gözde zenginler ve ileri gelenlerin kulübü olan Cercle d’Orient’a üye yazılan üst düzey Osmanlı erkânı arasında Prens Aziz, Cemal, Enver, Talat, Damat Ferid Paşalar da sayılıyor.
* 1’inci Dünya Savaşı sırasında kulübün üyeleri arasındaki itilaf-ittifak devletleri karşıtlığından dolayı, faaliyet bir süre için yavaşladı. Mütareke yıllarında ise işgal kuvvetlerine mensup üst düzey subayların devam ettiği bir yer oldu. 
* ‘Şark Kulübü’ anlamına gelen Fransızca adını Cumhuriyet’in ilanından sonra Büyük Kulüp olarak değiştirdi. Sosyal yapısını koruyan kulüp 1959’da Çiftehavuzlar’da şube açtı. Kulüp üyelerinin hem yaz, hem kış aylarında burayı tercih etmeleri, ayrıca Beyoğlu’nun 1960’larda uğradığı bozulma nedeniyle İstiklal Caddesi’ndeki kulüp 1971’de kapandı.
* Yüzyıl dönümünde kentin en ünlü mimarı olan İstanbullu Alexandre Vallaury’ye ait eserin İstiklal Caddesi’ndeki cephesi 45 metre. 
* Orhan Koloğlu’nun ‘Cercle d’Orient’den Büyük Kulüp’e adlı kitabının tanıtımından: “Büyük Kulüp / Cercle D’Orient, 1882 yılında kurulmuş, dolayısıyla bu kitap kaleme alındığında 123’üncü yaşını tamamlamış bir kurum. Derneklerimizin en eski ve deneyimlisi. Toplumumuzun, tarihindeki en büyük bunalımları yaşadığı bir sürecin tanığı. Doğrudan bu olaylarda rol üstlenmemekle birlikte, üyelerinin bunlara fiilen katıldığı bir cemiyet...”